Ken je het? De eerste nummers van een vinylplaat klinken helder en dynamisch, maar naarmate de naald dichter bij het label komt, lijkt het geluid wat scherper of vervormd te worden. Vooral stemmen, s-klanken en bekkens kunnen aan het einde van een plaat minder mooi klinken.
Dit verschijnsel staat bekend als Inner-Groove Distortion. Het is voor een deel een gevolg van de manier waarop muziek fysiek in een vinylgroef wordt opgeslagen. Maar met een goede platenspeler, een correct afgesteld element en de juiste naald kun je de vervorming behoorlijk beperken.
Wat is Inner-Groove Distortion?
Inner-Groove Distortion, vaak afgekort tot IGD, is vervorming die vooral hoorbaar kan worden wanneer de naald het binnenste gedeelte van een vinylplaat bereikt. De muziek kan daar harder, scherper of minder helder klinken dan aan het begin van de plaat.
Vooral hoge frequenties zijn gevoelig. Denk aan s-klanken in een stem, hi-hats en bekkens. In plaats van helder en open kunnen ze wat scherp, korrelig of “spetterend” gaan klinken.
Waarom klinkt het einde van een plaat soms slechter?
Een vinylplaat draait met een constante snelheid. Bij een plaat van 33⅓ toeren draait de plaat dus overal even snel rond. Toch beweegt de groef niet overal met dezelfde snelheid langs de naald.
Aan de buitenkant van de plaat is de omtrek groter. De groef legt daar tijdens iedere omwenteling een langere afstand af. Dichter bij het label wordt de omtrek steeds kleiner en beweegt de groef dus langzamer langs de naald.
Dat is belangrijk omdat dezelfde muziek bij een lagere groefsnelheid in minder fysieke ruimte moet worden weergegeven. Vooral snelle bewegingen in de hoge frequenties worden daardoor moeilijker voor de naald om nauwkeurig te volgen.
Daar komt nog iets bij: een traditionele draaibare toonarm maakt tijdens het afspelen een boog over de plaat. De naald staat daardoor niet op ieder punt perfect tangentieel aan de groef. Deze zogenaamde tracking error kan de vervorming aan de binnenkant verder vergroten wanneer het element niet optimaal is uitgelijnd.
33⅓ of 45 rpm: maakt dat verschil?
Ja. Een hogere draaisnelheid is in principe gunstig voor de weergave van de binnenste groeven. Bij 45 rpm beweegt de groef sneller langs de naald dan bij 33⅓ rpm. Daardoor krijgt dezelfde audio-informatie meer fysieke ruimte in de groef en kan de naald vooral hoge frequenties gemakkelijker volgen.
Het verschil wordt vooral interessant aan het einde van een plaat. Daar is de diameter klein en is de lineaire groefsnelheid het laagst. Door de plaat sneller te laten draaien, wordt die lage groefsnelheid gedeeltelijk gecompenseerd.
Dat is een van de redenen waarom sommige hoogwaardige releases op 45 rpm worden uitgebracht. Het nadeel is dat er per plaatkant minder muziek past. Een album moet daardoor vaak over meer plaatkanten worden verdeeld.
Klinkt een 7-inch daarom slechter dan een 12-inch?
Niet automatisch. Een 7-inch plaat heeft door zijn kleinere diameter wel een nadeel: de groefsnelheid is bij dezelfde rpm lager dan bij een grotere 12-inch plaat. Vooral richting het midden wordt dat merkbaar.
Veel 7-inch singles draaien daarom op 45 rpm. De hogere draaisnelheid compenseert een deel van het nadeel van de kleinere diameter. Bovendien bevatten singles meestal maar enkele minuten muziek per kant. De mastering hoeft daardoor minder muziek op dezelfde plaatkant te plaatsen.
Een goed geperste 7-inch single op 45 rpm kan daarom uitstekend klinken. Een 12-inch plaat op 33⅓ rpm heeft aan de buitenkant weliswaar een hogere lineaire groefsnelheid, maar dat betekent niet dat iedere 12-inch automatisch beter klinkt dan iedere 7-inch.
Het zijn uiteindelijk verschillende factoren die samen bepalen hoe goed een plaat kan klinken: de diameter van de plaat, de draaisnelheid, de lengte van de plaatkant en de manier waarop de muziek is gemasterd.
Dat verklaart ook waarom een 12-inch plaat op 45 rpm technisch zulke gunstige omstandigheden kan bieden. De grotere diameter zorgt voor een hogere groefsnelheid en de hogere draaisnelheid doet daar nog een schep bovenop. Zeker wanneer de speelduur per kant beperkt blijft, heeft de naald relatief veel ruimte om de muziek nauwkeurig af te tasten.
Hoe klinkt Inner-Groove Distortion?
De vervorming is meestal niet meteen duidelijk als een algemene verslechtering van het geluid. Vaak valt vooral het hoog op. Stemmen kunnen bijvoorbeeld scherper worden, s-klanken kunnen vervormen en bekkens kunnen minder natuurlijk klinken.
Een goed voorbeeld is een zangeres die aan het einde van een plaat ineens meer s-klanken lijkt te hebben. Ook een hi-hat die aan het begin van een plaat helder klinkt, kan richting het label harder of korreliger worden.
Is Inner-Groove Distortion onvermijdelijk?
Een deel van het probleem is inherent aan vinyl. De fysieke eigenschappen van de plaat zorgen ervoor dat de binnenste groeven moeilijker af te tasten zijn dan de buitenste groeven.
Maar duidelijk hoorbare vervorming betekent niet automatisch dat je platenspeler daar niets aan kan doen. Een verkeerde afstelling kan het probleem aanzienlijk versterken.
Hoe kun je Inner-Groove Distortion verminderen?
Een paar belangrijke instellingen en onderdelen van je platenspeler hebben direct invloed op hoe goed de naald de binnenste groeven kan volgen.
1. Lijn het element goed uit
De positie van het element in de headshell is erg belangrijk. Met de juiste overhang en uitlijning beperk je de tracking error van de toonarm. Een verkeerd uitgelijnd element kan juist aan het einde van een plaat voor extra vervorming zorgen.
2. Gebruik de juiste naalddruk
De naald moet voldoende contact met de groef houden om deze nauwkeurig te kunnen volgen. Stel de tracking force daarom in volgens de aanbeveling van de fabrikant. Meer naalddruk is niet automatisch beter.
3. Stel anti-skating correct in
Tijdens het afspelen wordt de toonarm naar het midden van de plaat getrokken. Anti-skating compenseert deze kracht. Een verkeerde instelling kan ervoor zorgen dat de naald niet gelijkmatig door beide groefwanden wordt geleid en kan de vervorming beïnvloeden.
4. Kies een geschikte naald
Niet iedere naald heeft dezelfde vorm. Geavanceerdere slijpvormen, zoals Line Contact- of Shibata-naalden, kunnen de groef zeer nauwkeurig volgen en zijn vooral bij hoge frequenties in de binnenste groeven in het voordeel.
5. Houd plaat en naald schoon
Stof en vuil op de plaat of naald kunnen het volgen van de groef verslechteren. Een schone plaat en een schone naald zijn daarom een eenvoudige maar belangrijke basis voor een goede weergave.
Ook de mastering en speelduur spelen een rol
Niet alleen je platenspeler bepaalt hoeveel vervorming je hoort. Ook de plaat zelf kan een groot verschil maken.
Wanneer er veel muziek op één plaatkant moet worden geperst, moeten de groeven dichter bij elkaar worden geplaatst. Lange plaatkanten kunnen daardoor minder gunstig zijn voor de geluidskwaliteit, zeker wanneer er veel energie in de lage en hoge frequenties zit.
Een kortere speelduur, een hogere draaisnelheid en een zorgvuldige mastering kunnen juist helpen om de muziek beter in de groef te krijgen. Dat is ook een belangrijke reden waarom sommige albums op meerdere plaatkanten worden verdeeld.
Hoe weet je of je platenspeler of de plaat het probleem veroorzaakt?
Hoor je vervorming steeds bij dezelfde plaat, dan hoeft dat niet meteen aan je platenspeler te liggen. De betreffende persing of mastering kan simpelweg minder goed zijn.
Een eenvoudige test is daarom om verschillende platen te beluisteren. Komt dezelfde vervorming bij meerdere platen steeds terug, vooral bij de laatste nummers van iedere kant, dan is het verstandig om de afstelling van je platenspeler te controleren.
Bekijk hoe Inner-Groove Distortion ontstaat
In deze video wordt uitgelegd waarom de binnenste groeven moeilijker af te tasten zijn en welke instellingen van je platenspeler kunnen helpen om Inner-Groove Distortion te verminderen.
Conclusie: de binnenste groef is het lastigste deel
Inner-Groove Distortion is voor een deel een fysieke beperking van vinyl. Naarmate de naald dichter bij het label komt, wordt de lineaire groefsnelheid lager en wordt het moeilijker om vooral hoge frequenties nauwkeurig af te tasten.
Toch hoeft dat niet te betekenen dat de laatste nummers van een plaat slecht klinken. Een goed uitgelijnd element, de juiste naalddruk en anti-skating, een geschikte naald en schone platen kunnen een groot verschil maken. Ook de diameter van de plaat, de draaisnelheid, de speelduur en de mastering bepalen hoeveel ruimte er is om de muziek goed in de groef vast te leggen.
Vinyl heeft dus zijn fysieke beperkingen, maar juist een goede combinatie van plaat, mastering en platenspeler kan ervoor zorgen dat ook de binnenste groeven verrassend goed klinken.
Heb je onlangs een platenspeler gekocht en wil je deze afstellen? lees dan dit artikel
Veelgestelde vragen over Inner-Groove Distortion
Inner-Groove Distortion is een hoorbare vervorming die kan optreden wanneer de naald de binnenste groeven van een vinylplaat afspeelt. Vooral hoge frequenties en s-klanken kunnen hierdoor minder nauwkeurig worden weergegeven.
De groefsnelheid wordt lager naarmate de naald dichter bij het midden van de plaat komt. Dezelfde muzikale informatie moet daardoor over een kortere afstand worden weergegeven. Vooral hoge frequenties zijn hierdoor moeilijker nauwkeurig te volgen.
Helemaal voorkomen is niet altijd mogelijk, omdat het verschijnsel samenhangt met de fysieke eigenschappen van vinyl. Met een correcte uitlijning, tracking force, anti-skating, een geschikte naald en een schone plaat kun je het effect wel sterk beperken.
Een andere naaldslijpvorm kan de groef nauwkeuriger volgen en daarmee vervorming verminderen. Elliptische en geavanceerdere slijpvormen kunnen hierbij voordelen hebben, maar de volledige afstelling van de platenspeler blijft belangrijk.
Bij 45 rpm is de groefsnelheid hoger dan bij 33⅓ rpm. Daardoor kan de naald de informatie in de groef onder gunstigere omstandigheden volgen. Een hogere snelheid kan daarom bijdragen aan een nauwkeurigere weergave.
Geef een reactie