Mamma Mia, here we go again! De magie van musicals spreekt tot de verbeelding. Ze nemen ons mee op ontdekkingsreis, vertellen over romances, helden, legenden en oorlogen, doen ons huiveren, huilen of gewoon genieten. Maar wat maakt het genre zo uniek? Hier gaan we op zoek naar antwoorden.
Het musical walhalla van weleer: New York’s Broadway
Broadway, dat zich uitstrekt over 25 km in Manhattan, is het theaterdistrict van New York City. Rond 1900 schoten talrijke theaters als paddenstoelen uit de grond rondom Times Square, dat het centrum van Broadway vormt. De gaslampen maakten plaats voor de elektrische verlichting. Het kosmopolitische New York was toen ook al een smeltkroes van vernieuwing en improvisatie. Invloeden van de meest uiteenlopende culturen en nationaliteiten uit alle sociale klassen kleurden het moderne culturele landschap en dus ook de vele podia in de stad.
Uit de gevestigde waarden zoals singspiel en operette, ontstonden dmengvormen van muzikaal en gesproken theater, afkomstig uit de opéra comique – komische opera. De live-voorstellingen, waarin zang, acteren, muziek en dans samengaan, volgden een verhaallijn, waardoor ze als genre te onderscheiden zijn van de revue.
Het genre ontwikkelde zich tot een levendig formaat met steeds hogere kwaliteitsnormen, niet in de laatste plaats door de immense concurrentiedruk tussen theaters. De nabijheid van het publiek, het gebruik van actuele thema’s en de waardering voor de klassieke traditie hielpen de musical om steeds populairder te worden.
De verzamelnaam “musical”, die in het Engels tegenwoordig nog slechts een bijvoeglijk naamwoord is, bevat preciezere subgenres die het equivalent vormen van het toneelstuk, de komedie en het drama: musical Play, musical comedy en musical drama.
De eerste musicals
The Black Crook, geproduceerd in 1866, wordt beschouwd als de allereerste musical. Omdat de New York Academy of Music was afgebrand, kon een balletgezelschap dat uit Europa was gereisd, niet optreden. Het ballet werd vervolgens gecombineerd met een melodrama van Chales Barras. De voorstelling was zo succesvol dat het een grote invloed had op toekomstige producties.
Jerome Kern’s Show Boat uit 1927 wordt beschouwd als de eerste serieuze musical play, omdat het maatschappijkritische verhaal gaat over de discriminatie van Afro-Amerikanen.
De musical Lady, Be Good, voor het eerst opgevoerd op Broadway op 1 december 1924, geldt ook als één van de eerste stukken. Het kreeg waardering voor de muziek van George Gershwin, de zangteksten van Ira Gershwin en het daarop gebaseerde boek van Guy Bolton en Fred Thompson.
De steeds geavanceerdere podiumtechniek maakte indrukwekkende decors mogelijk met de nadruk op special effects en aandacht voor detail. Vooral het emotionele karakter van musicals, versterkt door muziek, plot en zang, maakte het mogelijk dat het publiek zich met de performers kon identificeren.
Het succes van de musical reikte van Broadway via Hollywood en het beroemde West End in Londen tot in de musicalmetropolen van vandaag.
Het toneel naar het scherm gebracht: de filmmusical
Het immense succes van de film met geluid zorgde ervoor dat musicals niet langer beperkt waren tot pure toneelopvoering. De filmmusical deed zijn intrede.
De overgang van toneel naar het witte doek maakte veel betere productiemethoden mogelijk, snelle scènewisselingen en een realistischer karakter door de toevoeging van bijvoorbeeld landschap, steden en interieurs. Daarnaast ontstond er een uitgebreider decor en vooral een ander perspectief voor de kijker: dankzij nieuwe opnametechnieken zoals het overhead shot werden choreografie en scènes plotseling van bovenaf zichtbaar terwijl het publiek zit. Deze extra dimensie leidde op haar beurt tot nieuwe toneelopstellingen en choreografieën.
Het samenspel van muziek, bewegend beeld en emotie
In het begin van de jaren negentig legden theorieën over “Common Coding” het nauwe verband tussen waarneming en handeling vast. Onze hersenen verwerken beide tegelijk, via een neuronale code. Dit werd duidelijk door de ontdekking van spiegelneuronen in 1995. Die neuronen schieten op dezelfde manier in actie ongeacht of we zelf muziek maken of aandachtig naar een muzikant kijken. Binnen de grenzen van ons kunnen, veroorzaken onze waarnemingen al een resonantie in de motorische hersengebieden die hiervoor verantwoordelijk zijn.
Noot: De commentaarfunctie is beschikbaar van ma t/m za van 8.00 tot 21.00 uur.