De ideale luisterpositie: “sweet spot”

Je hebt een hoogwaardige muziekinstallatie, maar je bent niet helemaal tevreden met de sound? Misschien ligt het aan de luisterpositie of de plaats waar je luidsprekers staan. Want het bereik waarin geluid optimaal klinkt, ligt altijd binnen duidelijke ruimtelijke begrenzingen, ook wel ‘sweet spot’ genoemd. Waar dit precies ligt, hangt af van je geluidsinstallatie, het aantal luidsprekers én de positie van elke speaker.

De sweet spot met de klassieke stereo-driehoek

Maar waarom is de  sweet spot zo belangrijk voor de kwaliteit van het geluid? Voordat geluidsgolven bij ons oor aankomen, hebben ze al een langere weg afgelegd. Kijk je tv en hoor je bijvoorbeeld een instrument of een rijdende auto via meerdere kanalen met een verschillende looptijd, dan heb je een gestoorde geluidswaarneming. Staan je speakers daarentegen op de juiste plaats, dan heb je hier geen last van. Neem er dus even de tijd voor en haal het beste uit je audio- of home-cinema-systeem.

De beste klank krijg je wanneer de afstand tussen de luisteraar en de twee luidsprekers even groot is. Trek je denkbeeldige lijnen tussen deze drie punten, dan bevindt zich de sweet spot aan de top van de driehoek. Vervolgens richt je de luidsprekers in een hoek van 60 graden naar de bank. De afstand tussen luisterpositie en het midden van de luisprekerbasis wordt bij een gelijkzijdige driehoek met een omrekeningsfactor van 0,87 berekend. Bijvoorbeeld:

• Afstand luidsprekers: 3,20 m
• 3,2 × 0,87 = 2,78
• De afstand van de sweet spot (top van de stereodriehoek) naar het midden van de luidsprekerbasis is zodoende 2,78 m

Deze driehoek dient echter alleen ter oriëntering, want ook factoren als de afstraalhoek van de luidsprekers en de akoestiek van een ruimte bepalen de positie van de sweet spot. De waardes mogen niet meer dan 20 % van een gelijkzijdige driehoek afwijken. Normaal gesproken hangt de grootte van de stereo-driehoek af van de beschikbare ruimte. Bij kleinere afstanden beleef je de klank wel een stuk dichterbij, maar dit gaat ten koste van de ruimtelijkheid van het geluid.

De opstelling van 5.1 en 7.1 home-cinema systemen

Hoe omvangrijker de installatie is, des te meer factoren spelen een rol bij de opstelling van je home cinema set. Lastig, maar het goede nieuws is dat je ook bij home-cinema systemenOpent in nieuwe tab de stereo-driehoek tussen frontspeakers en luisteraar als richtlijn kunt nemen. De overige componenten van het home-cinema systeem pas je vervolgens aan de opstelling van de stereo-driehoek aan. Bij een surroundsysteem staat de tv in het midden, net iets achter de denkbeeldige lijn tussen de frontspeakers.

De centerspeaker voor de weergave van de dialogen wordt direct vóór de luisterpositie geplaatst, onder of boven de tv. Waar de subwoofer komt te staan, speelt geen grote rol – het menselijk oor kan deze lage tonen niet localiseren. Het is wel van belang dat er geen objecten voor de subwoofer staan, want ook in het laagste bereik moeten de geluidsgolven zich vrij kunnen voortbewegen.

Bij de opstelling van een home cinema 5.1 plaats je de satellieten van de surroundset op een lijn met je bank, of net erachter. Kies telkens dezelfde afstand tot de luisterpositie. Welke hoogte het beste is, hangt af van het soort systeem en de akoestiek in je woonkamer. Het voorafgaande geldt ook voor de opstelling van een 7.1 systeem –  alleen komen hier nog twee extra luidsprekers bij, die je schuin achter de luisterpositie plaatst.

In de praktijk is het vaak moeilijk om aan alle criteria te voldoen die nodig zijn voor een optimale opstelling van je surroundset. Door de vorm van de kamer en de meubels die erin staan, is het bijvoorbeeld vaak een probleem om de frontspeakers en de center op een lijn te plaatsen. Dit geldt ook voor de afstand van de surroundspeakers tot de bank. Hoogwaardige AV-receivers bieden talrijke instellingen om zulke problemen te compenseren. Wat helaas als gevolg heeft dat de handleidingen vaak zeer dik en uitvoerig zijn.

Ervaar optimaal ruimtelijk geluid met Teufel surroundsystemen

Hulpmiddelen zoals Audyssey voor de juiste afstemming

In de praktijk is het vaak niet mogelijk om alle criteria voor de ideale plaatsing van een homecinemaset te volgen. Frontspeakers en center staan vaak niet op één lijn, en door de ruimte is het soms onmogelijk om genoeg afstand te creëren tussen de zithoek en de achter- en zijspeakers. Kwalitatieve A/V‑receivers bieden veel instellingen om dit soort issues te compenseren. Daardoor vallen de meegeleverde handleidingen meestal behoorlijk uitgebreid uit.

Systemen zoals Audyssey kunnen je helpen bij het inmeten van je set. Daarbij analyseert software samen met een meegeleverd meetmicrofoon testsignalen van de speakers. De meting moet meestal op meerdere mogelijke zitposities binnen zo’n 50 cm rond de sweet spot worden gedaan om zo compleet mogelijke data te krijgen. Op basis daarvan voert de software de kalibratie uit. Afhankelijk van je eigen klankvoorkeur kun je daarna nog handmatig aanpassingen doen.

Leestip: Mythe of waarheid: verbeteren netfilters echt het geluid van hifi‑installaties?

Stereo, en dat hoor je!

Opent in nieuwe tab

▶ STEREO M 2Opent in nieuwe tab: De streaming‑boekenplankspeakers leveren het geluid van een echte hifi‑stereoset – maar dan met alle voordelen van modern audiostreaming, inclusief multiroom dankzij AirPlay 2 en Google Cast (voorheen Chromecast built‑in). En zodat ook grote ruimtes krachtig gevuld worden, laat een ingebouwde versterker de speaker‑membranen flink werken.

▶ ULTIMA 40Opent in nieuwe tab: Onze populairste vloerstaan­de speakers bezorgen muziek-, film‑ en gameliefhebbers een topklank en zijn perfect voor ruimtes tot 35 m². De ingebouwde componenten zorgen voor een gebalanceerd geluid en strakke bas, waardoor je volgende entertainment‑avond onvergetelijk wordt.

▶ Ook van een soundbar kun je een homecinemasysteem maken: Gebruik hiervoor de EFFEKT 2Opent in nieuwe tab speakers. De rear‑speakers plaats je rechts en links naast de luisterpositie voor echte surround‑sound.

▶ Alle stereosetsOpent in nieuwe tab van Teufel vind je in de online shop.

Bekijk meer bijpassende producten in de Teufel Shop

Conclusie: neem de tijd en experimenteer

Het luisterervaring is heel persoonlijk en de ruimte klinkt bij iedereen anders – daar bestaat geen twijfel over. Toch kan de stereodriehoek als handige richtlijn dienen, zowel bij eenvoudige stereosets als bij uitgebreide homecinemasystemen. Daarbij moet de afstand tussen de frontspeakers en de luisterpositie ongeveer gelijk zijn. De satellieten van 5.1‑ en 7.1‑homecinemasets plaats je idealiter zo symmetrisch mogelijk. Inmeet‑systemen zoals Audyssey kunnen je bij de receiver‑instellingen een hoop werk uit handen nemen.